Eaglewatch: roofvogels en uilen
Havik (Sperwers)
Torenvalk (Valken)
Sneeuwuil (Uilen)
Sissende bedelaars:

Nieuwsbericht | 07-05-2010

Het gezegde 'In mei leggen alle vogeltjes een ei' is vooral te danken aan rijmdwang en is niet echt ingegeven door feiten. Want de meeste vogels zitten nu allang te broeden. De oudste eendenkuikens zwemmen al weken in de vijver en de eerste uilskuikens vliegen reeds anderhalve maand rond.

In mei leggen lang niet alle vogeltjes een ei. Bosuilen worden geboren als het nog volop winter is. Deze vogels kunnen beter muizen vangen als het gras nog heel erg kort is. Het is handig als de jonge uilen al bijna vliegvlug zijn voordat de grasgroei goed op gang komt en de prooidieren lastiger te vangen zijn in lang gras. Daarom beginnen bosuilen al in januari of februari te nestelen, zodat ze nog relatief gemakkelijk muizen kunnen vangen op het moment dat hun jongen verreweg het meeste voer nodig hebben.
Zelfs in de afgelopen strenge winter zijn de vogels tijdig begonnen. Op 20 maart jongstleden kreeg ik een tip dat er al drie jonge bosuilen waren uitgevlogen. Drie weken later hoorde ik dat er amper ťťn kilometer verderop in een oude eikenlaan nog eens drie forse uilskuikens zaten.

Bedelen
De variatie in het vogelrijk is dus behoorlijk groot. De gierzwaluw arriveert doorgaans rond Koninginnedag in onze contreien en deze insecteneter legt haar eitjes inderdaad pas in mei. Maar de meeste vogelsoorten beginnen al eind maart of begin april met nestelen. Het eerste kievietsei wordt vaak al in Uilskuikensde eerste week van maart gevonden en bosuilen zijn dus nog eerder van de partij.

In deze tijd van het jaar kunnen de jonge bosuilen al aardig vliegen. Ze zitten nu de hele nacht luidruchtig te bedelen. Om de vijf seconden roepen ze 'ssssssjjittik' of iets vergelijkbaars. Als vader of moeder in de buurt is, maken ze extra veel kabaal om de concurrerende broer of zus te overstemmen. Overdag proberen ze een uiltje te knappen, maar het valt natuurlijk niet mee om een dutje te doen, terwijl alle andere vogels volop zitten te zingen. Bovendien willen de slapende uilskuikens wel een oogje in het zeil houden, als amper acht meter onder hun poten wandelaars, trimmers en hondenuitlaters passeren.

Vogelconcerten
De morgenstond heeft goud in de mond. Als je van uitbundige vogelzang wilt genieten, moet je erg vroeg opstaan. Want juist rond zonsopgang geven de vogels hun mooiste openluchtconcert. Op dat tijdstip willen ze hun soortgenoten weer eventjes herinneren aan de grenzen van hun territoria. De mannetjes zingen om vrouwtjes te lokken en eveneens om alle andere mannetjes uit de buurt te houden. Als er eenmaal eentje begint te zingen, geven meteen alle buren antwoord. Daarna reageren de buren van de buren, zodat het gekwinkeleer, gekwetter en gekweel zich snel kan uitbreiden.

Dit ceremonieel herhaalt zich iedere morgen. Als je het begin wilt meemaken, moet je zowat een uur voor zonsopgang present zijn. Want ruim een half uur voordat de zon boven de horizon verschijnt, plegen de mannetjesmerels en de roodborstjes reeds uitbundig te musiceren. Overdag laten ze hun liedje nog wel eens horen, maar niet meer zo vaak.

Alleen vlak na zonsondergang worden ze weer eventjes actief. Vogels kijken tijdens de avondschemering is dus een prima alternatief voor natuurliefhebbers die niet zo vroeg uit de veren kunnen komen. Een tweede voordeel van vogelstudie na zonsondergang is dat je in oude bossen kans loopt om het gebedel van uilskuikens te horen.

Gesis
Overdag zie je bar weinig aan rustende uilskuikens. Het is natuurlijk leuk om een tijdje naar slapende 'wolbalen' te turen, maar hun gedrag is nogal voorspelbaar. Af en toe gaat er eventjes een oog open, want de vogels houden wel iedere passant nauwkeurig in de gaten. Heel soms gaan er zelfs twee ogen open, maar afgezien van de licht bewegende koppen zie je eigenlijk niets.

's Avonds valt er veel meer te beleven. Ongeveer een half uur na zonsondergang laten de uilskuikens zien dat ze de vliegkunst machtig zijn. Het lijkt meer op zweven dan op vliegen, want bij uilen lukt het vliegen echt geluidloos. De jonge uilen wachten tot het donker is geworden. Dan rekken ze zich eens goed uit, zweven moeiteloos naar een goed stekje in een andere boom en daar beginnen ze vol goede moed te bedelen.

Als vrijwel alle andere vogels zwijgen, beginnen uilskuikens te piepen: 'sjittik'. Met deze bedelroep laten ze hun ouders weten waar ze zitten te wachten. Bijna elke vijf seconden laten de jongen iets van zich horen. Waarschijnlijk hebben ze best wel trek en hopen ze dat hun vader of moeder intussen al iets gevangen heeft. Even later verschijnen de ouders inderdaad op het toneel. Hoe later op de avond, hoe schoner volk.

Het enige nadeel van uilen kijken in de avondschemering is dat je slechts silhouetten ziet. Je kunt wel zien dat er af en toe een iets grotere uil arriveert, die op een andere tak in dezelfde boom gaat zitten. De jongen fladderen daar dan meteen op af en meestal is de oudervogel daarna weer snel verdwenen. Je kunt niet zien of een van de jongen iets eetbaars krijgt toegestopt. Maar zelfs met je ogen dicht kun je constateren dat een van de ouders in de buurt is. De jongen sissen dan veel vaker en luider.

Braakballen
Overigens kun je via een omweg wel achterhalen wat de bosuilen zoal eten. Je kunt namelijk hun braakballen opzoeken en uitpluizen. Uilen hebben de gewoonte om een prooi in zijn geheel naar binnen te werken. Alle haren, veertjes, botjes en andere onverteerbare restjes worden tot een stevige bal samengeperst en uitgebraakt. Iedere uil produceert dagelijks enkele braakballen en zodoende kun je vrij nauwkeurig achterhalen wat hij heeft opgepeuzeld.

Ik heb ooit twee braakballen van bosuilen uit elkaar gehaald, eerst in het water gelegd en met pincetjes uit elkaar gepeuterd. De kleinste braakbal bevatte alleen maar kleine botjes. Verder kwamen er twee dekschilden van een kever te voorschijn. Na enig zoeken vond ik ook nog een keverpoot en -kop. Waarschijnlijk is deze braakbal door een van de jongen gefabriceerd.

De veel grotere braakbal bevatte minder haren, maar meer veren. Er zaten meerdere holle botjes in van een paar centimeter lengte, die vast afkomstig zijn van de vleugels van een kleine zangvogel. Verder kwamen er ook een paar muizenbotjes te voorschijn. Ik miste de schedel, maar dijbenen en schouderbladen waren duidelijk herkenbaar. Waarschijnlijk is deze grote braakbal door ťťn van de ouders geproduceerd. Blijkbaar vangen bosuilen een heleboel insecten, muizen en vogeltjes.

Territoriumgevechten
Als je alleen overdag aan vogels kijken toekomt, neem dan eens een kijkje bij een waterplas die je goed kunt overzien. In iedere vijver kun je nu eendenkuikens aantreffen. Verder kun je nog aan de lopende band flinke territoriumgevechten waarnemen, bijvoorbeeld tussen rivaliserende meerkoeten.

Bij ons in de vijver bivakkeert een knobbelzwanenpaar dat alle concurrenten op grote afstand wil houden. De mannetjeszwaan jaagt niet alleen soortgenoten weg, maar zelfs geen enkele gans wordt geduld.


(bron: ND.NL)
Amerikaanse Zeearend Rode wouw Secretarisvogel